W ubiegłym tygodniu rozpocząłem temat, który wydał mi się frapujący nie tylko ze względów medycznych. Mógłbym nawet napisać, że to problematyka dotycząca bardziej pryncypiów cywilizacyjnych i moralnych, niż kwestii związanych z medycyną.

Jednak z całą pewnością aspekt ratowania zdrowia i życia był, jest i prawdopodobnie wciąż będzie dominujący. To właśnie chęć przeżycia za wszelką cenę, która wydaje się całkowicie normalna, do czego jeszcze powrócę, warunkowała w znacznej mierze postępy technologiczne dotyczące diagnostyki i leczenia operacyjnego wielu schorzeń. Dziś nie dziwi nikogo możliwość operowania na odległość z zastosowaniem skomplikowanych robotów, których ruchy mogą być wielokrotnie bardziej dokładne, zwłaszcza tam, gdzie precyzja liczona jest już nie w milimetrach, lecz mikronach.

Niemal w każdej dziedzinie medycyny nastąpił postęp, choć, jak już pisałem, często zostawał zahamowany ze względów ekonomicznych. Rzecz jasna, nie chodzi o brak środków na badania, czy wdrożenie rozwiązań sprzyjających szybkiemu przywracania pacjentom zdrowia. To się dzieje, ale dotyczy szczególnie chirurgii, neurochirurgii, kardiologii, okulistyki czy rehabilitacji.

Tam, gdzie mamy do czynienia z chorobami przewlekłymi i leczeniem zachowawczym, chodzi dokładnie o to, aby jak najdłużej zachować obecny stan pacjenta. Inaczej pisząc, tak aby zbyt szybko nie opuścił tego świata, ale musiał wciąż przyjmować leki. Najlepiej jak najwięcej jak najdroższych medykamentów. To patologia, która blokuje rzeczywisty postęp leczenia takich schorzeń, jak cukrzyca typu 2, nadciśnienie tętnicze, reumatoidalne zapalenie stawów, dna moczanowa, stłuszczenie wątroby etc. Dodajmy, chorób uleczalnych niemal w 100%, choć zdaniem „specjalistów” finansowanych i indoktrynowanych przez Big Pharmę, nieuleczalnych.

Oni twierdzą, że takie jednostki chorobowe mogą co najwyżej „przejść w stan remisji”. No, bo co tu powiedzieć pacjentowi, który ma „remisję cukrzycy” już od 8 lat, albo, któremu kolejne USG nagle przestały pokazywać od dwóch lat stłuszczenie wątroby, widoczne przez ostatnią dekadę? Pewnie jakieś gorsze urządzenia diagnostyczne, czy coś? 😉

Wróćmy jednak do zagadnienia głównego. Skończyłem na prezentowaniu spektakularnych osiągnięć Alexisa Carrela i Charlesa Lindbergha. To były nietuzinkowe postaci, nie tylko ze względu na wynalazki medyczne.

Transplantologia wchodzi w nową fazę

W 1967 roku Thomas Starzl wykonał pierwszy udany przeszczep wątroby w Denver. Przełomem była jednak inna operacja, którą przeprowadził Christiaan Barnard. Wcześniej trwał swego rodzaju „wyścig” do skutecznego przeszczepu najważniejszego dla życia organu, czyli serca.

Pamiętamy z poprzedniej części tekstu o sukcesach Alexisa Carrela oraz Charlesa Guthriego, którzy już w roku 1905 dokonali przeszczepienia serca u psów, jednak bez pozytywnych rezultatów. Dopiero w latach 50. Wilford B. Neptune wraz z zespołem zdołali dokonać pierwszych udanych operacji przeszczepień serca i płuc u czworonogów. Zastosowano głęboką hipotermię (znaczne wychłodzenie organizmu). Zwierzęta przeżyły średnio 6 godzin.

Kolejne obiecujące próby podjęli w 1960 roku Richard Lower i Norman Shumway – wdrożyli krążenie pozaustrojowe (maszyny zastępującej pracę serca i płuc na czas operacji) oraz przechowywanie narządu w roztworze soli. Znacznie wydłużyło to czas przeżycia psów.

W 1966 Adrian Kantrowitz (Maimonides Medical Center, USA) podjął pierwszą próbę przeszczepu tego organu u człowieka (noworodka). Dawcą miało być dziecko z anencefalią (wrodzonym brakiem mózgowia). Zabieg przerwano z powodu zatrzymania serca dawcy, którego nie udało się zresuscytować.

W międzyczasie w Groote Schuur Hospital Barnard zbudował laboratorium i zaczął przeszczepy serca u psów, modyfikując technikę Lowera i Shumwaya (ortotopowa transplantacja, czyli zastępowanie serca psa innym sercem psa). Początkowo psy przeżywały tylko 10 dni z powodu odrzutu i infekcji, ale poprawił wyniki dzięki lepszemu szyciu naczyń i krążeniu pozaustrojowemu. Asystentem był ogrodnik z wprawionymi rękami do precyzyjnego szycia.

Barnard przeprowadził pierwszy udany przeszczep serca w Kapsztadzie 3 grudnia 1967. Pacjent przeżył tylko 18 dni i zmarł z powodu powikłań  infekcyjnych i osłabienia odporności po lekach immunosupresyjnych. Dla medycyny był to jednak moment, w którym transplantacja przestała być eksperymentem, a zaczęła stawać się realną metodą ratowania życia.

6 grudnia 1967 zespół Kantrowitza wykonał przeszczep u noworodka z ciężką wadą serca (dawcą było inne niemowlę). Z powodu braku krążenia pozaustrojowego dla tak małych dzieci zastosowano chłodzenie organizmu. Serce podjęło pracę, ale pacjent zmarł po 6,5 godziny na kwasicę metaboliczną (groźne zaburzenie równowagi kwasowo-zasadowej we krwi).

W tym samym czasie zaczęto intensywniej rozwijać techniki chirurgiczne, opiekę pooperacyjną i immunologię przeszczepów. admed.org

Główne wyzwania wczesnej transplantologii (lata 60.)

1. Brak kryteriów śmierci mózgowej: Nie istniały jasne procedury prawne określające moment zgonu pacjenta. Orzekali różni specjaliści, co rodziło problemy etyczne.
2. Ograniczenia techniczne u niemowląt: Brak miniaturowych systemów krążenia pozaustrojowego wymuszał operowanie w trudnych warunkach (chłodzenie organizmu).
3. Ryzyko odrzutu: Brak skutecznych leków immunosupresyjnych (hamujących reakcję odpornościową organizmu, by nie niszczył obcego narządu).
4. Opór środowiska i mediów: Amerykańskie Stowarzyszenie Kardiologów uważało te zabiegi za przedwczesne. Lekarzy oskarżano o „zabawę w Boga”, a porażki operacyjne wywoływały medialne oblężenie szpitali.

Rozwój badań klinicznych po pierwszym sukcesie

Christiaan Barnard kontynuował operacje w RPA, stopniowo modyfikując techniki operacyjne i wdrażając nowe metody zapobiegania odrzutowi. Poniższa tabela zestawia dwa kluczowe dla nauki przypadki jego kolejnych pacjentów:

W latach 70. największym wyzwaniem było odrzucanie przeszczepu, dlatego kluczowe znaczenie miało wprowadzanie coraz lepszej immunosupresji. Właśnie wtedy zaczęto budować podstawy nowoczesnych programów transplantacyjnych, a przeszczepy serca, nerek i wątroby stawały się coraz bardziej powtarzalne. W transplantologii hematologicznej ważnym krokiem były także pierwsze udane przeszczepienia komórek krwiotwórczych, które otworzyły drogę do leczenia części chorób nowotworowych krwi. dkms

W latach 80. transplantologia zrobiła duży krok naprzód dzięki upowszechnieniu skuteczniejszych leków immunosupresyjnych, zwłaszcza cyklosporyny, co istotnie poprawiło przeżywalność biorców. To właśnie wtedy przeszczepy przestały być pojedynczymi sukcesami, a zaczęły się stawać rutynową częścią leczenia w wyspecjalizowanych ośrodkach. Rozwijały się też transplantacje serca, płuc oraz zabiegi z pogranicza kardiochirurgii i torakochirurgii. cm.umk

W latach 90. transplantologia weszła w etap organizacyjnego dojrzewania: poprawiono systemy koordynacji pobrań i kwalifikacji biorców, a także zwiększano bezpieczeństwo procedur. W Polsce ważnym krokiem było utworzenie POLTRANSPLANT, który od 1996 roku nadzoruje i koordynuje system transplantacyjny. Rozwijały się również przeszczepy od dawców niespokrewnionych oraz transplantacje komórek krwiotwórczych, coraz lepiej wspierane przez zgodność tkankową i lepszą diagnostykę. poznan.pan

Po 2000 roku transplantologia stała się dziedziną coraz bardziej precyzyjną i wielonarządową: pojawiły się przeszczepy twarzy, kończyn, złożonych struktur anatomicznych oraz narządów szyi. W Polsce odnotowano kolejne przełomowe zabiegi, m.in. pierwszą transplantację kończyny górnej w 2006 roku, przeszczep twarzy w 2013 roku i pierwszy złożony przeszczep narządów szyi w 2015 roku. Równolegle wzrastała rola dawstwa wielonarządowego, czyli pobierania kilku narządów od jednego dawcy. legionhdk

W rzeczywistości, w Polsce historia nowoczesnej transplantologii zaczęła się jeszcze przed 1967 rokiem: w styczniu 1966 roku wykonano pierwszy przeszczep nerki od dawcy zmarłego, a w marcu 1966 roku pierwszy przeszczep nerki od dawcy żywego. W 1967 roku Jan Moll przeprowadził pierwszą próbę przeszczepienia serca w Polsce, co wpisywało krajowy rozwój w światowy przełom tej epoki. Polska transplantologia później przyspieszyła szczególnie w latach 80. i 90., a następnie weszła w fazę zaawansowanych przeszczepów wielonarządowych i rekonstrukcyjnych. akademiamedycyny

Sukcesy profesora Zbigniewa Religi są ogólnie znane:

Pierwszy udany przeszczep serca w Polsce: 5 listopada 1985 roku w Zabrzu zespół pod kierownictwem docenta (wówczas) Religi przeprowadził pierwszą w Polsce udaną transplantację serca. Był to przełom nie tylko medyczny, ale i kulturowo-religijny, przełamujący ówczesne tabu wokół „wyjmowania serca z klatki piersiowej”.

Sztuczne serce i pompy wspomagające: W 1988 roku z inicjatywy Religi powstała Pracownia Sztucznego Serca. W 1991 roku po raz pierwszy w Polsce skutecznie podłączył on urządzenie wspomagające pracę serca pacjentowi oczekującemu na dawcę. Późniejsze prace nad prototypem całkowicie sztucznego serca i polską zastawką biologiczną kontynuowała założona przez niego Fundacja Rozwoju Kardiochirurgii.

Przełamywanie skostniałego systemu: Religa zmienił w Polsce model zarządzania w medycynie — dopuścił do stołu operacyjnego i ważnych zabiegów bardzo młodych lekarzy (m.in. Mariana Zembalę czy Andrzeja Bochenka), co wcześniej w polskim, hierarchicznym systemie ochrony zdrowia było rzadkością.

Kluczowe momenty z życia Zbigniewa Religi, ze szczególnym uwzględnieniem heroicznych lat 80. w Zabrzu, zostały zekranizowane w filmie „Bogowie” (premiera w 2014 roku, reżyseria Łukasz Palkowski), ze znakomitą rolą Tomasza Kota.

Tutaj się zatrzymam na chwilę, ponieważ Amerykańskie Stowarzyszenie Kardiologów miało słuszną „intuicję”, że to będzie zabawa w Boga. Inaczej nie da się tego określić, ale z powodu, o którym pewnie amerykańscy naukowcy nie mieli wówczas, (a może też i dziś) zielonego pojęcia.

Problem wcale nie wynikał z samych porażek natury medycznej, ale wprost z tego, o czym pisałem szerzej w cytowanym artykule o innym profesorze. Jeżeli „śmierć mózgowa” nie istnieje, a człowiek umiera tylko raz, to mamy do czynienia z serią zabójstw, organizowanych wspólnie i w porozumieniu, których celem jest ratowanie innych ludzi.

Można mieć do tego różne podejścia, bo przecież czasem rzeczywiście szansa przeżycia ofiary jakiegoś wypadku jest (przynajmniej w teorii) wielokrotnie niższa, niż przeżycie zabiegu transplantacji serca przez pacjenta dobrze przygotowanego do zabiegu, wysokiej zgodności tkankowej itd. Czy to usprawiedliwia wyjmowanie ofierze, (nawet w najlepszym znieczuleniu), zdrowego organu, czyli przeprowadzanie zabiegu, który odbiera mu już definitywnie jakiekolwiek szanse przeżycia?

Proszę, przeczytajcie wspomniany wyżej tekst, bo dyskutować można dopiero w oparciu o fakty. Napisać, że one są dość „niewygodne” dla transplantologii, to nie napisać NIC. Rzecz jasna, większość pacjentów, którzy w wyniku przeszczepu otrzymali drugie życie, będzie odmiennego zdania. Ich rodziny zapewne także. Jeśli ktoś uznaje, że przeżycie za wszelką cenę jest najważniejsze, trudno będzie z nim dyskutować. Pójdźmy jednak dalej.

Od kubeczka do organoidu

Wielkie przełomy technologiczne rzadko zaczynają się od wielkich rzeczy. Częściej od drobiazgu, który ktoś potraktował poważnie, choć z boku wyglądał jak techniczna błahostka.

Dobrym przykładem jest Chuck Hull, twórca stereolitografii, czyli technologii stanowiącej fundament współczesnego druku 3D i późniejszego biodruku. Autodesk

Jego pierwszy wydrukowany obiekt nie był futurystycznym implantem ani fragmentem sztucznego narządu, lecz małym kubeczkiem do płukania oka. 3dprintingjournal

Brzmi skromnie, może nawet trochę komicznie, ale właśnie w tym tkwi sens tej historii. Ten kubeczek nie zmienił medycyny sam z siebie. Pokazał jednak coś ważniejszego: że nowa zasada wytwarzania naprawdę działa, że można budować fizyczny obiekt warstwa po warstwie z dużą precyzją.

Tak właśnie często rodzi się nauka, która po latach trafia na okładki. Nie od efektownego finału, tylko od małego dowodu, że pewna metoda ma sens. Dopiero potem do gry wchodzą laboratoria, granty, firmy, marketing i cała legenda „rewolucji”. Na początku zwykle jest coś dużo prostszego: drobne udogodnienie, techniczny problem, prowizoryczny model albo przedmiot, który wydaje się zbyt mały, by mieć znaczenie.

To przypomina historię Alexandra Fleminga. Po powrocie do laboratorium zauważył, że pleśń na jednej z płytek zahamowała wzrost bakterii i zamiast uznać to za bezwartościowe zanieczyszczenie, potraktował sprawę jak trop badawczy. ebsco

Nie sam przypadek stworzył penicylinę, tylko człowiek, który potrafił zauważyć anomalię i nie zlekceważył jej tylko dlatego, że wyglądała jak bałagan. Z kubeczkiem Hulla było podobnie: to nie był jeszcze wielki przełom w medycynie, ale był pierwszym konkretnym dowodem, że z pozornie skromnej techniki może wyrosnąć cała nowa gałąź technologii. globenewswire

W tym sensie historia biodruku i organoidów mówi o czymś więcej niż tylko o nowych narzędziach biomedycyny. Pokazuje, że przełomy rodzą się na styku uważności, ciekawości i praktycznej potrzeby. Jeden badacz drukuje kubeczek do płukania oka i otwiera drogę do technologii, która po dekadach zaczyna być kojarzona z drukowaniem tkanek.
 
Inny patrzy na pleśń i widzi nie bałagan, lecz zjawisko warte zbadania.
Jeszcze inny dochodzi do wniosku, że być może komórki wiedzą o własnym rozwoju więcej, niż chciałby im narzucić eksperymentator.

To dobry moment, żeby odrzucić naiwny obraz nauki jako marszu od jednego „genialnego pomysłu” do drugiego. W praktyce dużo częściej wygląda to inaczej: ktoś zauważa coś małego, czego inni by nie docenili, i ma dość cierpliwości, żeby sprawdzić, czy za tym drobiazgiem nie stoi większa reguła. Z takich właśnie drobiazgów bardzo często wyrastają technologie, które po latach zaczynają zmieniać medycynę.

Czy biodruk 3D to przyszłość?

Jeszcze w latach osiemdziesiątych ubiegłego stulecia pojawiła się koncepcja biodruku 3D, ale za właściwy początek biodruku zwykle uznaje się rok 1988, gdy Robert J. Klebe użył zmodyfikowanej drukarki atramentowej do nanoszenia żywych komórek.

Na przełomie XX i XXI wieku biodruk zaczął przechodzić z etapu pomysłu do praktyki, bo w 2001 roku wydrukowano komórki pęcherza na rusztowaniu, a w 2003 roku Thomas Boland opatentował atramentowe drukowanie komórek.
Kolejny ważny krok nastąpił w 2009 roku, gdy Organovo wprowadziło pierwszą komercyjną biodrukarkę 3D NovoGen MMX, co wyraźnie przyspieszyło rozwój tej dziedziny.

Co udało się wydrukować?

Dotąd udało się wydrukować w 3D głównie tkanki, fragmenty narządów i miniaturowe modele, a nie rutynowo w pełni funkcjonalne, duże narządy do standardowych przeszczepów.
Najbardziej zaawansowane przykłady dotyczą skóry, chrząstki, kości, naczyń, fragmentów wątroby, struktur nerkowych, rogówki, łatek sercowych i pęcherza moczowego.

Jaki jest największy sukces i przyszłość biodruku? Dobre pytanie, zwłaszcza jeśli pamiętamy, że ta historia zaczęła się blisko pół wieku wstecz. I tutaj trzeba pochylić się nad kolejnym pionierem badań.

Anthony Atala i lekarz, który nie chciał czekać

Anthony Atala – lekarz, bioinżynier i jeden z najbardziej rozpoznawalnych ludzi medycyny regeneracyjnej to człowiek, który uosabia bardziej praktyczną, wręcz chirurgiczną  stronę biologii. Zasłynął tym, że jego zespół opracował pierwszy laboratoryjnie przygotowany pęcherz moczowy wszczepiony człowiekowi.

W jego przypadku od początku widać było bardzo konkretny punkt ciężkości: nie chodzi tylko o zrozumienie procesów życia, ale o to, co z tym rozumieniem można zrobić dla pacjenta.

To ważne, bo wokół biodruku i inżynierii tkankowej bardzo łatwo narasta marketingowy szum. Nagłówki lubią opowiadać o „drukowanych sercach” i „organach na żądanie”, ale praktyka jest dużo trudniejsza, bardziej żmudna i mniej widowiskowa. Właśnie dlatego biografia Atali tak dobrze porządkuje ten temat. Mamy tu lekarza, który nie zaczynał od futurystycznych deklaracji, tylko od problemu klinicznego: jak odbudować uszkodzone tkanki i narządy tak, by naprawdę nadawały się do użycia.

Atala urodził się w Peru, dorastał w Coral Gables na Florydzie i wykształcił się jako urolog.
Ten detal też ma znaczenie, bo pokazuje, że jego myślenie nie było czysto laboratoryjne. To nie był ktoś, kto patrzył na tkanki jak na abstrakcyjny model biologiczny. To był lekarz, który widział bardzo konkretny dramat niedoboru narządów, powikłań i ograniczeń klasycznej chirurgii rekonstrukcyjnej.

Właśnie z tego napięcia między laboratorium, a salą operacyjną wyrasta cała jego kariera. Atala nie zatrzymał się na jednym sukcesie, lecz rozwijał dalej inżynierię tkanek, technologie drukowania struktur biologicznych i całe zaplecze medycyny regeneracyjnej w Wake Forest Institute for Regenerative Medicine.
To nie jest zresztą postać jednowymiarowa. Oprócz pracy klinicznej i badawczej Atala jest też redaktorem czasopism naukowych, autorem książek, posiadaczem setek patentów i człowiekiem, którego laboratorium doprowadziło do wdrożenia wielu technologii w praktyce medycznej.

Bardzo dobrze działa też pewna symboliczna scena z jego publicznej działalności. W słynnym wystąpieniu TED wniósł na scenę niewielką nerkę, żeby pokazać słuchaczom coś, co dla wielu ludzi brzmiało wtedy jak science fiction: że hodowanie i drukowanie tkanek nie musi być metaforą, może być obiektem, który mieści się w dłoni.
Ten gest był efektowny, ale nie był pustą sztuczką. Dobrze oddawał logikę całej tej dziedziny: między laboratoryjną próbką a pełnym, rutynowym narządem do przeszczepu rozciąga się długa droga, ale ta droga już się zaczęła.

Biografia Atali przypomina też o czymś, co w takich tekstach warto zachować. Postęp biomedyczny rzadko jest dziełem samotnego geniusza i rzadko przychodzi jednym skokiem. Częściej wygląda jak seria uporczywie rozwiązywanych problemów: jak dobrać komórki, jak zbudować rusztowanie, jak zapewnić ukrwienie, jak sprawić, by tkanka przetrwała poza laboratorium i po implantacji.
Dlatego Atala jest ciekawą postacią nie tylko jako „wizjoner”, ale bardziej jako ktoś, kto próbował tę odległą przyszłość sprowadzić do zestawu konkretnych kroków. Nie opowiadał tylko o nowych organach. Próbował budować drogę, która kiedyś może do nich doprowadzić.

Zatem najczęściej przywoływany kliniczny przykład to pęcherz moczowy wyhodowany z własnych komórek pacjenta na rusztowaniu i wszczepiony człowiekowi.  Jednak nawet i tu literatura podkreśla, że wyniki całego pola inżynierii pęcherza nie są jeszcze na tyle dobre, by zastąpić standardowe metody leczenia.
Postęp widać, a w praktyce medycznej bliżej wdrożeń są obecnie prostsze tkanki i implanty, takie jak skóra, chrząstka, kość czy łaty tkankowe, niż pełne lite narządy o złożonym unaczynieniu.

W światowej czołówce biodruku 3D najczęściej wymienia się CELLINK/BICO, 3D Systems, Organovo, Aspect Biosystems i CollPlant, przy czym CELLINK jest dziś jednym z najczęściej wskazywanych liderów rynku.

Sztuczna kora – organoidy w natarciu!

Oczywiście, nie chodzi tutaj o korę drzew, lecz o struktury przypominające sztuczną korę mózgową, stworzone przez laboratorium Yoshikiego Sasaia w 2008 roku.

Mamy tu do czynienia z nieco podobnym mechanizmem, jak w historii Fleminga czy Hulla, choć już bliżej biologii niż inżynierii. Wspomniany wyżej Yoshiki Sasai, jeden z pionierów organoidów, nie próbował po prostu siłowo „złożyć” tkanki z części jak technik montujący urządzenie. wikipedia

Jego podejście polegało raczej na tym, by stworzyć komórkom odpowiednie warunki i sprawdzić, jak daleko same potrafią zajść w procesie samoorganizacji. To była bardzo mocna intuicja: czasem postęp nie bierze się z większej kontroli, tylko z lepszego zrozumienia, kiedy tej kontroli należy użyć mniej. pmc.ncbi.nlm.nih

Hans Clevers i pomysł, żeby słuchać komórek

W opowieściach o nowoczesnej biologii często dominuje obraz naukowca, który coraz mocniej przejmuje kontrolę nad materią życia. Hans Clevers pasuje do tej historii tylko częściowo. Jest jednym z najważniejszych twórców nowoczesnych organoidów, ale jego prawdziwa siła nie polegała na brutalnym „programowaniu” komórek, tylko na zrozumieniu, że w pewnych warunkach same potrafią zrobić więcej, niż wcześniej sądzono.

To nie jest mało ważna różnica. W technologicznym uproszczeniu łatwo powiedzieć, że organoid to po prostu miniaturowy narząd wyhodowany w laboratorium. W praktyce przełom Cleversa polegał na tym, że po latach badań nad jelitem i komórkami macierzystymi pokazał, iż pojedyncze komórki LGR5+ potrafią w odpowiednich warunkach namnażać się i samoorganizować w struktury przypominające tkankę jelita.

To był moment bardzo ważny nie tylko dla biologii, ale też dla sposobu myślenia o medycynie. Zamiast narzucać żywej tkance zbyt wiele, Clevers i jego zespół pokazali, że czasem lepszą strategią jest stworzyć biologii warunki i uważnie patrzeć, co zrobi sama.

Ten sposób myślenia nie wziął się znikąd. Clevers studiował najpierw biologię, a później dołożył do tego medycynę, bo biologia połowy lat 70. wydawała mu się jeszcze zbyt opisowa i rozczarowująca, a prawdziwy intelektualny impuls przyniosła mu dopiero nadchodząca rewolucja DNA.
To ważny szczegół biograficzny, bo dobrze pokazuje, że wielkie odkrycia często rodzą się z twórczego niezadowolenia. Nie z zachwytu nad tym, co już wiadomo, ale z irytacji, że obowiązujący język opisu świata jest za słaby.

Jest w tej historii jeszcze jeden ciekawy detal. Clevers nie zamknął się w roli laboratoryjnego specjalisty od jednej niszy. Kierował Hubrecht Institute, był prezesem Królewskiej Holenderskiej Akademii Nauk i, co szczególnie warte odnotowania, założył przy niej także Akademię Sztuk.
To drobiazg, ale wiele mówi. U ludzi naprawdę dużego formatu często widać ten sam rys: rozumieją, że nauka nie funkcjonuje w próżni i że wyobraźnia, intuicja oraz kultura nie są wobec niej czymś zewnętrznym.

Czy organoidy stanowią przełom w medycynie?

W praktyce organoidy są dziś lepsze jako platforma badawcza, bo istnieją, są stosunkowo kontrolowalne i pozwalają hodować wiele próbek naraz.
Nie są jednak lepsze jako gotowe źródło pełnowymiarowych narządów, bo większość organoidów zawiera tylko część typów komórek prawdziwego organu, a brak funkcjonalnego unaczynienia ogranicza ich rozmiar, dojrzewanie i przeżycie. Tym niemniej, kierunek rozwoju nie jest szczególnie kontrowersyjny. Jednak nie zastąpią transplantologii.

To dopiero klocki do budowy sztucznych organów, a nie gotowe narządy same w sobie.
Źródła opisują organoidy jako pierwszy krok w stronę tkanek i narządów do przeszczepów, ale podkreślają, że trzeba jeszcze rozwiązać problemy z unaczynieniem, stabilnością, dojrzewaniem i integracją z organizmem biorcy.

Najbardziej realistyczna ścieżka wygląda dziś tak: organoid plus biomateriał, kontrola mikrośrodowiska, unaczynienie, a czasem biodruk 3D lub przeszczep do gospodarza, zamiast samego „powiększania” organoidu.

Organy on-chip

Modele organ-on-chip zaczęły powstawać koncepcyjnie pod koniec lat 90., a idea „human body on a chip” została opisana wkrótce potem, m.in. przez zespół Shulera w 2004 roku.
Za przełom praktyczny zwykle uznaje się rok 2010, gdy zespół Donalda Ingbera z Wyss Institute opublikował działający model „lung-on-a-chip”, czyli żywego płuca na chipie.

Czym to się różni od organoidów?

Organoidy powstają głównie przez samoorganizację komórek macierzystych lub tkankowych w strukturę 3D przypominającą fragment narządu.
Organ-on-a-chip działa odwrotnie: najpierw projektuje się urządzenie i jego geometrię, a potem umieszcza w nim komórki, by odtworzyć wybrane funkcje narządu.

Do badania rozwoju choroby, różnic między pacjentami albo odpowiedzi nowotworu na leczenie częściej wybiera się organoidy.

Do testowania wpływu przepływu, toksyczności, bariery tkankowej i precyzyjnych warunków fizycznych częściej wybiera się organ-on-a-chip. nature

—

To tyle na dziś. Ostatnią część, w której omówię prawdopodobnie najbardziej kontrowersyjne technologie wraz z opiniami znanych i wpływowych przedstawicieli świata nauki i innych ważnych dziedzin naszego życia, mam nadzieję opublikować za tydzień.

Dziękuję wszystkim, którzy w jakikolwiek sposób zdecydowali się wesprzeć moją pracę. Jeżeli uważasz, że to co robię ma sens, możesz to docenić na przykład poprzez postawienie mi wirtualnej kawy. Będę zobowiązany. Polecam zakup mojej nowej powieści kryminalnej „KLESZCZ” lub / i książki „SPLOT”, których okładki widzisz poniżej i na stronie Rideró, gdzie są dostępne także w formie e-booka. Tam też można przeczytać obszerne fragmenty obu pozycji.
Skoro zapowiadana powieść w końcu się ukazała, mam nadzieję, że uda się też zgromadzić środki na zbiór opowiadań covidowych „Ostatni Oddech”.

Jeśli któraś z książek przypadnie Ci do gustu i zdecydujesz się napisać krótką recenzję na stronie, pod zakupioną pozycją, wymyślę jeszcze jakiś dodatkowy gratis. Nieustająco dziękuję osobom, które zdecydowały się wspierać blog cyklicznie. To wiele dla mnie znaczy.

Aby wybrać formę stałego zlecenia, albo wpłaty jednorazowej podaję niżej numer konta oraz link:
44 1140 2017 0000 4502 0148 3714 czy za pośrednictwem Revoluta. Pozostałe opcje znajdują się w stopce.

—
Polecam też moje felietony: Jak żyć panie Premierze? Niech po Świętach, Kto jest mordercą? Uchwała zamiast wolności badań, Nawet nie potrafili dosypać! Przestępca w fotelu? Wariant rumuński? Skandaliczne kłamstwo, Cierpliwość Brauna, Czas otrzeźwienia, Cenzura ignorantów, Sejmowa dintojra, Wszyscy będą siedzieć! Braun do Watykanu, Oklaski dla Brauna, Wielbłąd Kaczyńskiego, Przedwyborcza histeria pacynek, Podżeganie do pokoju, Elektryczne szaleństwo, Kaganiec oświaty, Antidotum na wirusy, Tydzień z hukiem, Ruskoonucyzm patriotyczny, Raszyńska masakra i czerwony diabeł, Obłędna miłość, Igrzyska śmierci w cieniu Pekinu, Klątwa Kurskiego i australijski skandal, Pudrowanie trupa i gry szpitalne, Strzały na granicy! Grobbing 2.0 i Halloween, Zjedz szczepionkę, Gladiator i dziewczyny, Turniej US Open Closed, Wymyk do podporu, Szczepionkowa propaganda nie działa! Szczepionkowe wakacje z QR kodem, Szczepionkowa schizofrenia, Największy przekręt i co dalej? Zabijamy ludzi, Złoty strzał dla seniora, To już nie teorie spiskowe! Uratowani przez Covid?

i artykuły: Ludzie na części – Cz1, Święta bez pokoju, Kto się boi Żydów? Afera czy System? Jak się tworzy szarlatana? Izby znachorskie, Czy nam też to zrobią? Chcieli wymordować dzieci? Jak nas kroi banda czworga? Jak długo pozwolimy im szkodzić? Obrzydliwy antysejsmityzm, Gangsterzy i filantropi, Obywatelstwo to nie bilet na koncert, AI cierpi na autyzm, Wojciech Szczęsny nie chciał, Imigranci od zaraz, Skumbrie w temacie, A świstak siedzi i… ,Czy wirusy naprawdę istnieją? Wojny nuklearnej nie będzie, Banderyzacja i jacht dla każdego, Higiena plus i różne dewastacje, Coraz więcej dowodów, Tego nie wolno przeoczyć! Dzieciofobia w natarciu, Chętniej dadzą Owsiakowi, To było słabe! Debatanci w uśmiechniętej stacji, Wyłączą wszystko! Bezkarność morderców, Czas zadumy, Istnieją skuteczne terapie, Co z tym rakiem? A nasi mordercy milczą, Czy Kennedy obroni nasze dzieci? Czy to lek na wszystko? Dokładne wytyczne mordowania ludzi, Dowody ludobójstwa złożone w sądzie, Cenzura pozostanie bezkarna? Mitologia polio trwa, Uważajcie w Sylwestra! Mają nas za idiotów, PAN w służbie WHO, Hodowla mózgów i inne teorie, Tylko bez teorii spiskowych! Krzywdzenie dzieci, Byli w tym skuteczni, Terapia Daremna w natarciu, Ile lat więzienia? Sztuczny Inteligent,  Zainfekowany mózg, I tylko dzieci żal, Zbrodnie medyczne trwają od lat! Szczepionki gorsze od choroby, Sanitarna bandyterka powraca, Strzelanie w stopę, Bezwarunkowy dochód podstawowy coraz bliżej! Oszuści, mordercy i EVC, Zapnijcie pasy!  Etyka znika, Polimeryzacja ludzkości, Broń biologiczna w Polsce? Gumowe skrzepy we krwi, System zaczął przeciekać, Grypa szaleje? Powyborcza czkawka, Woda z mózgu, Prawdziwy MATRIX, To już jest koniec! Turborak i ratunek po szprycy, DNA zmienione szczepionkami, Nowotworów o 14000 procent więcej, Dzieci umierają coraz szybciej, Nikt nie umknie! Pałowanie z uśmiechem, Postępactwo naciska, Twój awatar przetrwa, Czas przebudzenia, Każdy ma wybór, W cieniu wojny, Chcą naszego dobra, Bandyckie metody, Świecenie oczami, Biorą się za niemowlaki, Rok kłamstw, Więzienie za prawdę o eliksirze, Covidowe srebrniki i WHO, Grillowanie lekarzy, Ponad 38 mln ofiar szczepień, Wielu rannych i będzie gorzej, Bandyci i mordercy się nie zatrzymują, Kontrakt z Pfizerem ujawniony! Pętla się zaciska, Kolejna pandemia lada moment, Czy Twoja komórka okaże się zabójcą? Już nic nie będzie tak samo, Potworna Sztuczna Inteligencja, Będą zabijać, czy tylko straszą? Właśnie to chcą ukryć! Gwałty i tortury, Pedofile z WHO, Tragedia kanadyjskich dzieci, Sztuczne mięso w Polsce?! O ponad 6300 procent więcej zgonów dzieci, WHO poza prawem, Kanibalizm u bram, Bawią się nami znakomicie, Zamordyści odbiorą nam mienie, Sportowcy marionetkami globalistów? Szczepionkowy dogmat i cenzura, Oddali życie za pracę, Smacznego mRNA, Grafen detoksykacja, Sztuczna inteligencja głupia, jak but? Kłamstwo musi runąć! Trzymanie za mordę, System się przewraca, Ryzyko śmierci większe o 276 procent, Piętnastominutowe więzienia, Czipowanie ludzi już wkrótce! Zjedz świerszcza, Szczepionkowe skandale, Odporność zabijana na raty, Grafen zamiast wirusa? Twoja praca zniknie, 500 szczepionek w ciągu 8 lat!, Czy to na pewno wirus? Kredyt społeczny wchodzi tylnymi drzwiami, Jak walczyć z WHO? Zabijanie odporności potwierdzone, A co na to Kościół? Udarów więcej o ponad 100 tysięcy procent! Pfizer obnażony, Krew zaszczepionych niebezpieczna? 14.650 rodzajów powikłań! Zaszczepione dzieci umierają 137 razy częściej, Koniec teorii spiskowych? Umiera o 691 procent więcej dzieci, O 10.660 procent więcej nowotworów, Jak kłamcy bronią morderczych szczepionek, Psychopaci wytworzyli HIV-1, Cała prawda o COVID-19, Co wzięli zamiast szczepionki? WHO w mętnej wodzie, Teoria spiskowa do korekty, Sprawdź szkodliwość swojej szczepionki, Niemal o 300% więcej diagnoz nowotworów, Szczepionki czy trutka na szczury? Co pływa we krwi zaszczepionych, Masowe zgony sportowców, Eliksir śmierci, Ofiary covidowych szczepień przemówiły, Norymberga 2.0 coraz bliżej, Działa tylko trzecia dawka! Magnetyczne szczepionki i depopulacja, Maseczki groźne dla życia, Śmierci, których nie było   

The post Ludzie na części – przyspieszenie first appeared on Na odlew!.